De bijdrage eren
De bijdrage eren – over leiderschap, afscheid en ruimte maken
Wat betekent het eigenlijk om écht afscheid te nemen van leiders op sleutelposities?
En wat doen we dan met alles wat zij hebben bijgedragen?
In een recent gesprek met onderwijsbestuurders over systemisch werken ontstond precies daar spanning. Het idee dat het nodig is om helder afscheid te nemen – om de plek vrij te maken voor nieuw leiderschap – riep verontwaardiging op.
“Maar wat doen we dan met de wijsheid en ervaring van onze voorgangers?”
Die vraag kwam van een deelnemer met roots in een niet-westerse traditie, waarin het eren van voorgangers en voorouders essentieel is. Zij blijven zichtbaar, erkend en verbonden. Niet om de plek bezet te houden, maar om hun bijdrage te respecteren. En dat raakt iets wezenlijks.
In systemisch werk gaat het vaak over ontknopen, loslaten en niet meer op de plek zitten. Maar loslaten betekent niet uitwissen. Er is een groot verschil tussen vasthouden op de plek van besturing, en erkennen op een andere, passende plek. Wat als we vormen creëren waarin voorgangers blijvend geëerd worden, zonder dat zij het nieuwe leiderschap overschaduwen?
Een van de andere deelnemers had daar al een mooie weg in gevonden: een jaarlijkse lunch met oud-leidinggevenden. Niet als besluitvormend orgaan, maar als een raad van advies. De huidige leider blijft volledig verantwoordelijk, maar legt een aantal vraagstukken voor met de vraag: “Willen jullie meedenken vanuit jullie ervaring?” Zo blijft hun invloed bestaan als kennis, perspectief en bedding – niet als macht.
Misschien helpt dit niet alleen nieuwe leiders, maar ook medewerkers. Want vaak dragen teams (bewust of onbewust) loyaliteiten of weerstand mee richting voorgangers. Door hen een zichtbare, geëerde plek te geven, hoeft die last niet langer op de werkvloer gedragen te worden.
In Nederland nemen we hier zelden tijd voor. Bestuurders wisselen snel, nieuwe visies volgen elkaar op, en veel wijsheid verdwijnt geruisloos. Misschien ligt hier iets wat we kunnen leren van andere culturen: vertragen, eren, erkennen. Niet om het oude vast te houden. Maar om het nieuwe werkelijk vrij te maken.
We zijn erg benieuwd:
Hoe wordt in jouw organisatie afscheid genomen van leiders?
En welke plek krijgen hun bijdrage en wijsheid daarna?
Kan je echt afscheid van iemand nemen en dan later diens kennis en wijsheid raadplegen?
Marije Boot en Bibi Schreuder
December 2025