Erkennen van niet gelukt is

Erkennen wat niet gelukt is, om ruimte te maken voor ontwikkeling

Het onderwijssysteem wordt vaak benaderd als een uitvoerder van een oorspronkelijke opdracht: vormen, opleiden, voorbereiden op de maatschappij. Maar wat in de beschreven ervaring zichtbaar wordt, is dat die opdracht nooit volledig gerealiseerd is – en misschien ook nooit kón worden. Onderwijs en maatschappij spiegelen elkaar; wat in de samenleving schuurt, schuurt onvermijdelijk ook in scholen. Toch ligt de druk vaak eenzijdig bij onderwijsorganisaties om het geheel te dragen, alsof falen geen onderdeel mag zijn van het systeem.

Juist het erkennen van dat wat niet gelukt is blijkt bevrijdend. Wanneer scholen en de maatschappij samen onder ogen zien dat niet alle doelen zijn behaald, wordt de opdracht lichter en realistischer. Het niet-erkende verleden maakt de opdracht te groot en te zwaar, en leidt tot spanning, kramp en het wegstoppen van ongemak – uit angst voor verlies van status, vertrouwen of leerlingenaantallen.

Erkenning is geen opgeven, maar een voorwaarde voor beweging. Door expliciet te erkennen wat niet is waargemaakt, ontstaat ruimte om opnieuw te kijken: wat vraagt deze tijd werkelijk van onderwijs? Pas dan kunnen onderwijsorganisaties hun handen vrijmaken om niet alleen vast te houden aan het oorspronkelijke ideaal, maar ook iets nieuws te omarmen. Niet vanuit schuld of tekort, maar vanuit volwassen leiderschap dat durft te zeggen: dit is wat was, dit is wat niet lukte, en vandaaruit kiezen we opnieuw.

Marije Boot - december 2025